07/05/2025
නර්තන ප්රකාශනය
"One of the most basic motives of dance is the expression and communication of emotion. People and even certain animals often dance as a way of releasing powerful feelings, such as sudden accesses of high spirits, joy, impatience, or anger. ("නර්තනයේ මූලික අභිප්රාය වන්නේ ප්රකාශනය සහ සන්නිවේදනය යි. බොහෝ විට නර්තනය සිදු කරන්නේ චිත්තවේගීය ආකල්පයන් මුදා හැරීමේ අභිලාෂයෙනි. නර්තනය තුළ ගැබ් ව ඇත්තේ ප්රකාශනයකි.)
ප්රාග් යුගවල සිට මානවීය ක්රියාකාරකමක් ලෙස ගලා ආ නර්තනය විවිධ සංස්කෘතිකමය සහ සමාජීය ගතිකයන්ට හසු වී ප්රකාශනාත්මක ප්රාසාංගික කලාවක් වශයෙන් වර්ධනය විය. එය විශේෂ ප්රකාශන ශක්යතාවකින් යුත් මාධ්යයක් වශයෙන් හඳුනාගනු ලැබූ අතර පසුකාලීනව එය ශරීරයේ විද්යානුකූල මෙහෙයවීමක් වශයෙන් ද හැඳින්වින. ඒත් සමඟ ශාරීරික ප්රකාශන විවිධ ස්වරූපයන්ට බෙදා වෙන්කොකොට පැහැදිලි ප්රකාශන ශක්යතාවකින් ගොඩනැගීමට නර්තන රචකයෙන් උත්සුක විය. නර්තනයේ අත්යවශ්යයම අංගයක් ලෙසට මෙය සැලකේ. මන්දයත් නර්තනයේ ශෛලියෙන් පමණක් නොව, මානසික වශයෙන් මෙන්ම හැගීම් සහ සංකල්ප එකම තලයකට ගෙන එමින් ප්රේක්ෂකයා වෙත සම්ප්රේෂණය කරනු ලබන සන්නිවේදන ප්රවේශයක් වන බැවිනි. ශරීර චලන, හාව ප්රකාශන සහ රිද්මයානුකූලව, තාලානුකූලව සිදු කෙරෙන ක්රියාවලිය හරහා ප්රකාශනය ගොඩනැගෙයි. නර්තන ශෛලීන් අනුව හා සමාජ සංස්කෘතික සන්ධර්භයන් අනුව නර්තන ප්රකාශනය විවිධාකාරය. නර්තන ප්රකාශනය අංගයන් කිහිපයකින් සම්මිශ්ර වූවකි. එනම්,
• ශරීර චලන (Body Movement) ඔස්සේ ශරීරයේ කොටස් වල විවිධ චලන හරහා කථා තේමාවන් හෝ ආකල්ප ප්රකාශ කිරීම සිදුවේ.
• භාව ප්රකාශනය (Facial Expression) මුහුණේ යම් යම් වෙනස්කම් හා විකෘතිතා මගින් හැගීම් හා අදහස් ප්රකාශ කරයි. නර්තන ප්රකාශනය උදෙසා බලපාන ශාරීරික ප්රකාශනයේ ප්රධාන සාධක ලෙස භාව ප්රකාශනය හෙවත් මුහුණේ හැඟීම් භාවිතය ද දැක්විය හැකි ය.
නිදසුන් : කතකලි, භරත
• හස්ත මුද්රා (Hand Gestures) මඟින් අදහස් ප්රකාශ කරනු ලබන අතර මෙය ශාස්ත්රීය නර්තන තුළ බහුලව දැකිය හැක. සංජානනය හා සංඥාර්ථවේදය මෙහි මූලිකත්වය උසුලයි.
නිදසුන්: කථක්, හරත
• තාලානුකූලව (Rhythm) එනම් සංගීත වාදනයන්ට අනුකූල පරිදි තාලානුකූල ලෙස නර්තනයේ යෙදීම ද ප්රකාශනය කෙරෙහි වැදගත් වෙයි.
• අවකාශ භාවිතය (Use of space) ගත් විට වේදිකාවේ විවිධ තල හා දිශා නිසි පෙරදි භාවිත කිරීම තුළින් ද ප්රකාශනීය බලපෑම ඉහළ දැමිය හැකි ය.
අභිචාර, යාග හෝම මානව ප්රකාශනයේ එක් පැතිකඩක් ලෙස දැක්විය හැකි වේ. ශරීර චලනයන්හි ආභාෂයෙන් නර්තනය බිහිවීමේ මූලික අවස්ථාව වන්නේ මේ අභිචාර කර්මයන් ය. අභිචාර බිහි වන්නේ ප්රාග් මිනිසා තම ශරීරයේ ප්රකාශනාත්මක සන්නිවේදන ශක්යතාවය පිළිබඳ සිදු කරන ප්රධාන අත්හදා බැලීමක් ලෙස ය. මෙම අභිචාරාත්මක ප්රකාශනයේ ප්රධාන මාධ්යය වූයේ මානව ශරීරයයි. මානව ශරීරය තුළින් නිපද වූ චලන සහ භාව ප්රකාශනය, මිනිසා සහ ස්වභාවික වස්තු අතර අතිශය විශ්වාසනීය, විශ්මයජනක සන්නිවේදන සම්බන්ධතාවක් අදෘශ්යමානව ගොඩනංවන ලදී. පූජා කර්ම, ශාන්ති කර්ම ආදිය තුළ දී ශරීරය සංස්කෘතිකමය බෙදීමකට ලක් වී ප්රකාශන කාර්යයේ යෙදුණු අතර අතීත නර්තකයෝ නිතැතින්ම ශරීරය සංකල්පිතව භාෂාමය වින්දනයකට ලක් කළ හ. එම චලන සහ භාව ප්රකාශන ප්රාථමික ප්රකාශනාත්මක නර්තනයේ මූලික පියවර ගොඩනැංවීමෙහිලා මුඛ්ය සාධකය ලෙස ක්රියාත්මක විය.
නර්තන ප්රකාශනයේ ප්රබල මාධ්ය ශරීර භාෂාව වේ. ශරීරයේ අංග චලනයන් ඔස්සේ අදහස්, හැගීම් විවිධ පැතිකඩයන් ඔස්සේ ගෙන එනු ලබයි. කලාකෘතියේ පවතින තේමාවන් ප්රබලව උද්දීපනයට අදාළව ගතිකතාවන් ප්රේක්ෂකයා දෝත සම්ප්රේෂණය කරනු ලබයි. නර්තනයේ ඇති විශේෂිත සංකල්ප හා මනෝභාවයන් ප්රේක්ෂකයාට සම්ප්රේෂණය කරනුයේ ද මේ හරහා ය. ශරීරය මඟින් විශේෂිත අදහස් හෝ චරිත නිරූපණයන් නර්තනයේ දී ප්රකාශනාත්මක ව පූර්ණය කරයි. මේ සියල්ල සංඥාර්ථවේදී ප්රවේශයක් ඔස්සේ සිදු වේ. ඇස, කන, නාසය, අත්, පා, යනාදිය සංකේතානුසාරයෙන් හැඟීම් හා චලන ප්රකාශනයන් උද්දීපනය වන ලෙස ඒක රාශී වී එහි ප්රතිඵලයෙන් නර්තන ප්රකාශනය ගොඩනැගෙයි. මන්ද නර්තනය වූ කලී සංඥා සංකේත සමුදායක එකතුවකි. එසේ ඒක රාශී වූ සංඥා සංකේතයන්ගේ හරවත් වූ භාෂණය ඔස්සේ විධිමත් නර්තන ප්රකාශනයක් ගොඩනැගෙයි.
නිදසුන් : භරත නාට්යම් වල එන හස්ත මුද්රා හරහා විවිධ වූ හැඟීම් ප්රකාශ කිරීම.
නර්තනයේ අර්ථ විවරණයට, නරඹන්නන්ගේ ආකර්ෂණය දිනා ගැනීමට, නර්තනයෙන් සමාජ සංස්කෘතික පණිවුඩයන් දියත් කිරීම යනාදිය නර්තන ප්රකාශනය හරහා සිදු වේ. මෙහි ප්රධානතම අරමුණ වනුයේ නර්තන නිර්මාණයට පාදක වූ තේමා අන්තර්ගතයන් ප්රේක්ෂකයා වෙත සන්නිවේදනය කිරීම ය. කලා කෘතිය ප්රේක්ෂකයාට කෙතරම් දුරට සමීප වන්නේ ද, රස වින්දනය තීරණ කරන සාධකය බවට පත්වන්නේ ද, නර්තනයේ අන්තර්ගත ප්රකාශනය යි. ජනප්රිය හෝ සමාජ, සංස්කෘතික, පැතිකඩයන් පූර්ණය කරන සාධකය බවට පත් වන්නේ මෙයයි. නර්තනයේ අන්තර්ගත අනුෂාංගික අංගයන්ගේ දායකත්වය නිර්මාණයන්ගේ ප්රකාශන සන්තානය ඔනංවාලීමට මනා පිටුවහලක් ලබා දෙයි. හරත නාට්යම්, කතකලි, කබුකි, බුතෝ යනාදිය ප්රකාශනය අතින් ඉහළ තලයක පවතින නර්තන ශෛලීන් ලෙස දැකිය හැකි වේ.
✍ ප්රමු
