09/12/2025
กายวิภาค โครงสร้างหลังคา
หลังคามีหลายรูปทรง แม้ว่าส่วนประกอบหลักของโครงสร้างจะคล้ายกัน
แต่ก็จะมีความแตกต่างกันอยู่บ้าง
ดังนั้น ในภายวิภาคของโครงสร้างหลังคา เราจะค่อยๆมาทำความรู้สึกส่วนประกอบต่างๆ
ไปตามทรงหลังคาแต่ละแบบกัน
เริ่มจากโครงสร้างหลังคาทรงเบสิคก่อน นั่นคือ หลังคาทรงจั่ว และ หลังคาทรงหมาแหงน
-
โครงสร้างหลังคาทรงจั่ว กับ หลังคาทรงหมาแหงน
จริงๆแล้วก็คล้ายๆกัน เพียงแต่ หลังคาหมาแหงนนั้น
จะเป็นการตัดเอาหลังคาจั่วมาเพียงครึ่งเดียว
ดังนั้น เวลาดูกายวิภาคของโครงสร้างหลังคาสองทรงนี้
ก็จะดูเหมือนๆกัน แค่พอเป็นทรงหมาแหงน ( หรือที่ตั้งชื่อใหม่ให้เป็นมงคลว่า ทรงโมเดิร์น )
ก็ดูเพียงครึ่งเดียวของทรงจั่ว
-
กายวิภาค โครงสร้างหลังคาทรงจั่ว ( Gable ) และ
หลังคาทรงหมาแหงน ( Lean To )
เริ่มไล่จากการทำงานตามขั้นตอนการประกอบโครงหลังคากันไปทีละส่วน จะได้
0 เหล็กเพลทหัวเสา
เนื่องจากจะเรียกโครงสร้างส่วนหลังคา ก็เรียกได้ไม่เต็มปาก จึงมาเป็นอันดับ 0
เหล็กตัวนี้ มีลักษณะเป็นแผ่นแบนๆ ขนาดเท่ากับหน้าเสาอาคารที่รับหลังคา
ติดเอาไว้ เพื่อช่วยเป็นจุดเชื่อมต่อของโครงสร้างคานอาคาร กับโครงสร้างส่วนหลังคา
เพราะ โครงสร้างคานอาคาร ส่วนใหญ่ มักทำจาก คอนกรีตเสริมเหล็ก
ดังนั้น เมื่อเอาโครงสร้างหลังคาที่มักทำจากเหล็กมาต่อเข้ากัน
ก็ต้องมีเพลทเหล็กตัวนี้ เป็นตัวเชื่อมให้สองส่วนต่อกันอย่างแน่นหนาแข็งแรง
1อะเส และ ขื่อ
เป็นชิ้นส่วนเหมือนคาน ที่วิ่งอยู่บนหัวเสา ทั้งในด้านสั้นและยาว
โดยส่วนใหญ่ ถ้าคานตัวนี้ วิ่งตามขวางของหลังคา จะเรียกว่าชื่อ
และตัวที่วางไปตามแนวยาวของหลังคา ( วิ่งขนาดสันหลังคา ) จะเรียก อะเส
ทำหน้าที่รับน้ำหนักจากหลังคาทั้งหมด มาถ่ายลงหัวเสา
ชิ้นส่วนนี้จะมีอยู่ทั้งหลังคาทรงจั่ว และ ทรงหมาแหงน
2 ดั้ง
คือเสาที่วางอยู่บนขื่อ ที่กึ่งกลางแบ่งโครงสร้างหลังคาจั่วเป็นสองส่วน
วิ่งตั้งฉากขึ้นไป เพื่อเป็นตัวกำหนดความสูงของหลังคา
และความสูงนี้จะเป็นตัวกำหนดความชันของการมุงหลังคาด้วย
ยิ้งดั้งสูงเท่าไหร่ หลังคาก็จะยิ่งชันมากเท่านั้น
ชิ้นส่วนนี้ มีทั้งสองทรงหลังคา แต่ในทรงหมาแหงน จะไม่อยู่ตรงกลาง
แต่จะอยู่ปลายด้านหลังคาที่สูงกว่า
3 อกไก่
เป็นไม้เหมือนคาน วิ่งตามแนวยาวของสันหลังคาไป โดยจะวางตัวอยู่บนแนวดั้ง
มีไว้เป็นคานรับสันจั่ว ที่จะให้พื้นหลังคาแต่ละด้านของจั่ว มาจรดกัน
ถ้าเป็นหลังคาทรงหมาแหงนจะอยู่ที่ปลายด้านสูงของพื้นหลังคา
4 จันทัน
เป็นโครงสร้างที่วิ่งพาดระหว่าง อกไก่ กับ อะเส
โดยจะมีมุมเอียงมากหรือน้อย ขึ้นกับความกว้างของขื่อ และ ความสูงของดั้ง
จันทันจะทำหน้าที่เป็นส่วนโครงที่ยื่นออกมาเป็นชายคาของหลังคาด้วย
ชิ้นส่วนนี้มีในหลังคาทั้งสองทรง
5 แป
แปจะวางพาดระหว่างจันทันแต่ละตัว วิ่งขนานไปกับสันหลังคาหรืออกไก่
มีหน้าที่รับแผ่นมุงหลังคาโดยตรง ถ้าแผ่นมุงหลังคาสั้น แปจะอยู่ติดกันถี่ๆ
ถ้าแผ่นมุงหลังคายาวหน่อย แปก็จะห่างกันได้
ชิ้นส่วนนี้มีในหลังคาทั้งสองทรง
6 สะพานหรือ โครงรับเชิงชาย
เป็นโครงสร้างที่ช่วยเก็บงานปิดปลายของจันทันให้เรียบร้อย
และเป็นตัวรับแผ่นปิดชายหลังคา หรือ ที่เรียกว่าเชิงชาย
ช่างมักจะลักไก่ ไม่ทำงานส่วนนี้ แต่เอาไม้เชิงชายไปติดที่หางจันทัน
ซึ่งจะทำให้เชิงชายคดไปมา ดูไม่เรียบร้อย และไม่สวยงาม
มีอยู่ในทั้งสองทรงหลังคา แต่ในส่วนของหลังคาหมาแหงน
จะมีอยู่ทั้งส่วนปลายจันทัน และ หางจันทันสองฝั่ง
7 ค้ำยัน
ในกรณีที่โครงสร้างหลังคาชันมาก ทำให้จันทันอาจจะมีความยาวมาก
อาจจะทำชิ้นส่วนค้ำยันจันทัน โดยวางแทยงจากข้างตีนดั้ง วิ่งมาที่แนวกึ่งกลางของจันทัน
ชิ้นส่วนนี้ ไม่ค่อยมีในหลังคาหมาแหงน
8 ตุ๊กตาไม้
เป็นตัวค้ำยันเพื่อช่วยดันให้ค้ำยันแข็งแรงขึ้นอีกที
มีเฉพาะในหลังคาจั่ว
9 ขื่อคัดไม้
เป็นตัวค้ำยันเพื่อช่วยดันให้ตุ๊กตาไม้ แข็งแรงขึ้นอีกที
มีเฉพาะในหลังคาจั่ว
-
นี่เป็นกายวิภาค ส่วนของ "โครงสร้างหลังคา"
อีกส่วนที่ต้องเข้าใจกันคือ ภายวิภาค ส่วนของ "งานสถาปัตย์หลังคา"
ซึ่งเราจะมาแยกส่วนให้ดูกันอีกครั้ง โพสต์ถัดไป
เพราะถ้าเราเอามารวมกัน รับรองได้ว่า งงตาแตก แน่นอน
