19/03/2026
Mỹ đánh Iran bản chất không phải thù ghét chế độ thần quyền ở quốc gia này, cũng không phải để bảo vệ dân chủ, nhân quyền, đơn giản chỉ để duy trì quyền lực của petrodollar.
Để hiểu rõ bản chất của nó, chúng ta cùng nhau phân tích về petrodollar.
Petrodollar là hệ thống hình thành từ thập niên 1970, sau khi Bretton Woods collapse kết thúc. Năm 1944 quy định lấy vàng làm bản vị, một ounce vàng có giá 35 đô la Mỹ. Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, hầu như toàn bộ lượng vàng của châu Âu đều được mang đến Mỹ gửi. Vàng của châu Âu có được cũng từ sự vơ vét thời thuộc địa của các nước tư bản cũ như Anh, Pháp, Tây Ban Nha, gom về từ châu Á, châu Phi, châu Mỹ là chính. Châu Âu không có nhiều vàng để khai thác. Số lượng vàng này được Mỹ giữ lại và không trả cho các quốc gia châu Âu sau khi chiến tranh kết thúc. Thay vào đó, nước Mỹ quy ra đô la để trừ nợ tiền bán vũ khí cho lục địa già với mức quy đổi như đã nói là 35 USD/ounce vàng.
Đô la quy đổi mãi thì cũng phải hết, nhiều quốc gia muốn đòi vàng về, không muốn nhận USD nhưng Mỹ liên tục gây khó khăn. Và một “phát minh” vĩ đại hơn là petrodollar ra đời, giúp nước Mỹ thịnh vượng cho đến ngày hôm nay.
Trong lịch sử hiện đại, ít có phát minh nào mang tính quyền lực, đem lại nhiều lợi nhuận như petrodollar. Nó không đơn giản là cơ chế thanh toán, mà là trụ cột vô hình nâng đỡ toàn bộ hệ thống tài chính của nước Mỹ. Thiếu nó, nước Mỹ không còn là nước Mỹ, và những giá trị đạo đức được rao giảng sẽ trở nên vô nghĩa.
Năm 1971, sau khi sa lầy vào chiến tranh Việt Nam, nền kinh tế Mỹ có dấu hiệu suy thoái. Tổng thống Richard Nixon khi đó tuyên bố ngừng cho các nước đổi USD lấy vàng. Các bạn biết vì sao không? Mỹ in quá nhiều USD, chiến tranh Việt Nam khiến chính phủ Mỹ chi tiêu vô tội vạ, họ không đủ vàng để trả nếu tất cả cùng đổi một lúc. Và petrodollar ra đời với một thỏa thuận của chính phủ Mỹ với Saudi Arabia: chỉ bán dầu bằng USD.
Vậy là nguồn năng lượng quan trọng này gắn chặt với đồng đô la, bắt buộc các quốc gia phải dự trữ đồng đô la để mua dầu. Chính ở cơ chế này, thị trường tài chính toàn cầu đổ dồn hết về Mỹ. Mỹ trở thành nơi giữ tiền của cả thế giới bằng cơ chế như sau:
Các nước mua đô la để mua dầu, các nước bán dầu có tiền lại mua trái phiếu chính phủ Mỹ bằng USD. Những quốc gia làm ăn với Mỹ bắt buộc phải thanh toán bằng đồng đô la. Và khi kiếm lãi USD từ thị trường Mỹ, họ lại tích trữ tài sản bằng cách mua trái phiếu chính phủ Mỹ hoặc cổ phần của các công ty Mỹ trên sàn chứng khoán. Nền kinh tế Mỹ liên tục được bơm tiền bằng cơ chế này. Chênh lệch thặng dư giúp nước Mỹ là nơi kiếm tiền dễ nhất thế giới, cũng là nơi tiêu dùng hoang phí nhất thế giới.
Cho đến ngày hôm nay, khoảng 60% thị trường tài chính toàn cầu phụ thuộc vào nước Mỹ. Khoảng 30–40% cổ phiếu Mỹ do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ. Tức là tài sản của các quốc gia đang được Mỹ giữ hộ, và đồng đô la chỉ cần tăng giảm 1% là tác động đến toàn bộ nền kinh tế thế giới. Tổng vốn hóa thị trường Mỹ khoảng 45–50 nghìn tỷ USD, chiếm 60% toàn bộ thị trường chứng khoán thế giới. Nhưng cần nhớ rằng khoảng 40% số tiền đó là của nhà đầu tư nước ngoài. Doanh nghiệp Mỹ được định giá trên sàn rất cao, P/E cao hơn các quốc gia khác một cách vô lý, vì dòng tiền đổ vào Mỹ liên tục do cơ chế petrodollar.
Đồng đô la càng mạnh lên, người dân Mỹ không cần tăng năng suất lao động cũng có ăn, vì hàng hóa của các nước sẽ trở nên rẻ mạt ở thị trường Mỹ. Người Mỹ chỉ cần làm một giờ kiếm được khoảng 50 USD (bao gồm cả thuế, phí và bảo hiểm). Trong khi số tiền đó họ có thể mua lương thực đủ ăn cả tuần, trong khi người dân ở các quốc gia khác phải lao động một tháng mới sản xuất ra lượng hàng hóa đó.
Đồng đô la yếu đi, lạm phát của nước Mỹ được xuất khẩu sang các nước. Chính nhờ cơ chế này mà nước Mỹ không cần có một nền sản xuất mạnh. Toàn bộ các quốc gia trên thế giới đều sản xuất hàng hóa cho nước Mỹ và bán bằng đồng đô la được Mỹ định giá theo ý mình.
Nước Mỹ chỉ đầu tư vào những giá trị cốt lõi như khoa học công nghệ và giáo dục con người. Họ sở hữu nhiều phát minh và nhiều bản quyền nhất thế giới. Các quốc gia muốn áp dụng công nghệ bắt buộc phải trả khoản phí khổng lồ cho những tài sản vô hình này. Nước Mỹ giàu lên nhờ xuất khẩu “chất xám” được định giá rất cao bằng đồng đô la. Chính vì thế, “giấc mơ Mỹ” là khái niệm được nhắc đến nhiều sau năm 1971 khi petrodollar ra đời.
Nhưng giờ đây tất cả đã thay đổi. Một quốc gia không có một hệ thống sản xuất đủ mạnh, phụ thuộc vào các quốc gia khác, sớm muộn sẽ bị suy vong. Khi công nghệ Mỹ không được bảo hộ, các phát minh của Mỹ không được trả tiền, các quốc gia khác có thể sản xuất hàng hóa với giá rẻ và bán vào nước Mỹ để kiếm tiền. Đó là lý do tại sao ông Trump nói người Trung Quốc trục lợi từ Mỹ. Bản chất thì không phải vậy, năng suất lao động của China cao hơn, giá thành rẻ hơn, và nước Mỹ buộc phải phụ thuộc vào hàng hóa Trung Quốc.
Sự nổi lên của Trung Quốc khiến đồng đô la không còn là thứ ngoại tệ duy nhất để dự trữ. Liên minh châu Âu cũng hình thành đồng euro cạnh tranh với Mỹ. Thế giới đa cực đang dần hình thành với sự phục hồi của Russia sau chiến tranh lạnh. Nga là quốc gia phá vỡ sự ổn định của petrodollar với việc xuất khẩu dầu thô bằng đồng rúp rẻ hơn các nước OPEC.
Nói đến đây, các bạn đã hiểu tại sao người Mỹ phải đánh bằng được Iran. Nếu như quốc gia nào cũng học Nga, không bán dầu bằng đô la, sức mạnh đồng đô la yếu đi, thị trường tài chính Mỹ sẽ sụp đổ. Nguồn vốn khổng lồ của thế giới sẽ rút khỏi Mỹ, trong khi nước Mỹ không có một hệ thống sản xuất đủ mạnh, điều đó sẽ dẫn tới sụp đổ đế chế Mỹ rất nhanh chóng.
Nó cũng là lý do mà nước Mỹ đem quân xâm chiếm Iraq, Libya, Syria, Venezuela và mới nhất là Iran.
Với sự nổi lên của Trung Quốc và phục hồi của Nga, sự đoàn kết của liên minh châu Âu, thế giới đa cực đang hình thành, đó là quy luật tất yếu. Các quốc gia mới nổi như Ấn Độ, Brazil, Nam Phi, Nga, Trung Quốc, cùng với Iran, UAE, Saudi Arabia… đã hình thành một liên minh kinh tế riêng với ý đồ sử dụng một đồng tiền chung gọi là khối BRICS.
Khối này chiếm 45–50% dân số thế giới, khoảng 30–35% GDP toàn cầu, kiểm soát phần lớn dầu mỏ (Trung Đông + Nga) và sản xuất (Trung Quốc, Ấn Độ). Đây là đối thủ lớn nhất của nước Mỹ và là thách thức đối với việc duy trì vai trò cường quốc của Mỹ trong thế kỷ 21, hay nguy cơ suy tàn như Anh hoặc Tây Ban Nha trong quá khứ.
Hiện tại, điều này chưa diễn ra vì nước Mỹ vẫn có tiềm lực tài chính khổng lồ, được bảo vệ bằng một bộ máy quân sự cũng khổng lồ không kém. Cỗ máy chiến tranh đó sẵn sàng gây chiến để bảo vệ quyền lợi nước Mỹ, nói đơn giản là bảo vệ petrodollar.
Cuộc chiến Iran cũng có thể là sự khởi đầu cho một chuỗi sự kiện nhằm kết thúc đế chế petrodollar. Nếu không tiêu diệt được Iran, thì các quốc gia Trung Đông sẽ gắn bó với khối BRICS, và biết đâu đồng tiền mới ra đời thay thế cho đồng đô la cũng là lúc thời hoàng kim của nước Mỹ kết thúc.
Ảnh :Sự hình thành của Petrodollar là phát minh lớn nhất của nước Mỹ sau khi đốt sạch tiền sau chiến tranh Việt Nam và biết đâu cuộc chiến Iran thế giới sẽ xuất hiện 1 đồng tiền khác để dự trữ ?
St.
