05/09/2025
"Kinh Doanh Tử Tế" 4 chữ thôi nhưng để "lựa chọn" và "thực hành" là cần cả 1 cuộc đời để trãi nghiệm
“ĂN MIẾNG TRẢ MIẾNG” TRONG KINH DOANH
Có bạn nào đã từng sứt đầu mẻ trán khi đang ở đỉnh cao kinh doanh chưa?
Để mình kể mọi người nghe chuyện của mình ngày xưa: đang làm ăn ngon lành, đùng một cái sản phẩm mình phân phối mất hết thị phần, còn đối tác thì… phá sản. Không phải do biến động thị trường, cũng chẳng phải do có bên thứ ba tác động: tất cả chỉ vì chữ tham và chữ giận.
Chuyến đi chơi định mệnh
Hồi những năm 90, ở An Giang có một nhà máy sản xuất mì rất chất lượng của Công ty AA AAAA. Nghe danh tiếng đã lâu, mình xuống tận nơi thăm và thấy sản phẩm thực sự tốt, nên quyết định ký hợp đồng mua sản phẩm mì của họ và phân phối tại Ba Lan với cái tên mì L###x.
Vượt xa kỳ vọng của mình, thị trường đón nhận cực kỳ nồng nhiệt. Chỉ sau một năm, mỗi tháng mình đã bán được hơn 30 container 40 feet, tương đương 5-6 triệu gói mì/tháng. Từ Ba Lan, sản phẩm lan sang Tiệp, sang Nga, còn ở Campuchia thì trở thành số 1 thị trường.
Công ty AA AAAA ăn nên làm ra, mở thêm dây chuyền mới, công suất tăng gấp ba. Tuy nhiên, cứ 3 tháng họ lại thông báo tăng giá một lần. Ngày ấy mình chưa có kinh nghiệm, hàng lại bán chạy quá, nên đồng ý luôn, miễn là hai bên cùng có lợi.
Năm 1996 hay 1997 (mình không nhớ chính xác), Chủ tịch HĐQT công ty AA AAAA - vốn là người Singapore gốc Việt và sống đến năm 1975 ở Sài Gòn - qua thăm mình ở Ba Lan vì mình là khách hàng lớn nhất của họ.
Vì sản phẩm cả hai chung tay làm bán chạy, và cũng vì hiếu khách, muốn minh bạch với đối tác, nên mình đích thân dẫn bạn đó đi khắp Ba Lan, đến gặp các nhà phân phối vào các hệ thống siêu thị. Đâu đâu cũng thấy mì AA AAAA được trưng bày rất nhiều (gần bằng gia vị Dh Foods hiện nay trong siêu thị 🤣🤣).
Sau chuyến đi, bạn “choáng” vì thấy mình phân phối tốt quá. Buổi cuối ở Ba Lan, bạn đề nghị thẳng với mình: mua lại 70% công ty mình đang làm lúc đó, và đưa thêm mì L###x sản xuất tại Trung Quốc (gia đình bạn đó có 5-6 nhà máy bên đó) với giá rẻ hơn.
Cả hai đề nghị này mình đều từ chối. Thứ nhất, mình chỉ bán mì Việt Nam. Thứ hai, công ty mình đang làm ăn ổn, không có nhu cầu bán lại cổ phần. Thứ ba, mình không chỉ bán mì L###x, mà còn bán cả mì Thiên Hương nữa (sản lượng bằng ½ mì L###x).
Tất nhiên, bạn Chủ tịch rất khó chịu khi rời Ba Lan và đe dọa rằng mình sẽ hối hận vì từ chối đề nghị nói trên. Sóng gió bắt đầu nổi lên từ đây.
Tham và giận
Bạn đó không đe dọa suông. Ít lâu sau, Ban Giám đốc công ty AA AAAA tuyên bố mình sẽ phải trả tiền mặt nếu muốn mua tiếp hàng (mặc dù hợp đồng trước đó cho mình công nợ 30 ngày và hạn mức tối đa là 500.000 USD).
AA AAAA đã “tung chiêu”, mình cũng không ngại đáp trả: mình ngừng nhập mì L###x và chỉ bán mì Thiên Hương. Tay Chủ tịch AA AAAA muốn nuốt trọn thị trường ; còn mình thì bị họ ép vào đường cùng, giận quá mất khôn. Mối hợp tác đang suôn sẻ bỗng đổ vỡ trong chớp mắt.
Hậu quả đối với mình: trong ngắn hạn, mình không có nhãn hàng thay thế mì L###x nên mất hết thị phần mì phân khúc trung - cao vào tay đối thủ cạnh tranh.
Còn về AA AAAA thì sao? Tự nhiên mất đơn hàng 5 - 6 triệu gói/tháng thì - đối với một công ty sản xuất - ảnh hưởng là cực kỳ lớn. Bạn Chủ Tịch HĐQT tuyển người từ Việt Nam (biết tiếng Ba Lan) rồi đưa qua Ba Lan lập công ty vì nghĩ bạn có thể tự phân phối. Đâu đó được 1 năm thì tiền mất, công ty tại Ba Lan phá sản, nhân viên ôm tiền chạy mất.
Để gỡ gạc thị trường Ba Lan, các bạn đẩy mạnh xúc tiến thị trường Nga, đồng ý tham gia vào phi vụ trả nợ của Việt Nam cho Nga, sản xuất và đưa 100 container qua Nga dịp đó. Tuy nhiên, đối tác bên Nga không làm đúng thỏa thuận là thanh toán khi hàng đến cảng nên AA AAAA không giao và tiếp tục lưu kho số hàng trên tại cảng.
Cuối cùng, AA AAAA vỡ trận vì hàng hết date, tiền lưu kho quá khủng, cả công ty cũng phá sản theo. Về sau, mình nghe nói một đại gia kinh doanh bột mì ở Sài Gòn mua lại nhà máy của AA AAAA để lấy dây chuyền về lắp ở Trảng Bom. Nhưng do không có kinh nghiệm trong ngành, không có chuẩn bị nên năm 2012 vị đại gia này cũng… phá sản nốt. Nợ lên đến mấy trăm tỷ.
Bài học để đời
Sau này, mỗi lần nghĩ lại, mình đều ước giá mà mình bình tĩnh hơn, mềm mại hơn để tìm được đối tác chất lượng tương đương thay thế cho mì L###x, không để trống thị trường, thì có lẽ sẽ không đánh mất thị phần quan trọng vào tay đối thủ.
Chính nhờ bài học quý giá ấy mà khi Dh Foods đối mặt với khủng hoảng tương tự vào cuối 2020 - đầu 2021, mình đã biết cách giữ mình, tỉnh táo và hành động khôn ngoan để cứu lấy doanh nghiệp. Dù đối tác có thế nào, thì bản thân vẫn nên kiên nhẫn và chỉ hành động khi sẵn sàng.
Ở phía ngược lại, mình cũng khuyên các bạn kiểm soát lòng tham. Người kinh doanh ai cũng có tham vọng chinh phục thị trường, thu lời càng nhiều càng tốt, nhưng không phải vì thế mà đánh mất chữ tín, trở mặt với đối tác. Lòng tham có thể đưa bạn lên nhanh, nhưng cũng có thể kéo cả công ty xuống vực.
Và dù đang khởi nghiệp hay điều hành doanh nghiệp, hãy luôn nhớ: trong kinh doanh, ăn miếng trả miếng chỉ để lại tổn thất cho cả hai phía.
Chúc các bạn luôn vững vàng và sáng suốt trên hành trình của mình.
(c) CEO DH Foods Nguyễn Trung Dũng