17/08/2020
Μονόκερως: αμάλγαμα επίγειας Δύναμης και πνευματικής Αγνότητας
Art by Ruth Sanderson
Art by Ruth Sanderson
Μονόκερως: Αυτό το μυστηριώδες πλάσμα, ασαφούς προελεύσεως και πολλαπλής συμβολικής σημασίας, απαντάται σύμφωνα με διάφορες πηγές σε Ανατολή και Δύση με παραλλαγμένες μορφές, αλλά παρόμοιο συμβολισμό, ήδη από την αρχαιότητα. Ακόμα και σήμερα, κανείς δεν είναι σίγουρος για το αν υπάρχει πραγματικά ή όχι, καθώς δεν συνδέεται ακριβώς με μυθολογικές αναφορές που θα μπορούσαν να δικαιολογούν την ύπαρξή του στο συλλογικό ασυνείδητο της ανθρωπότητας, αλλά αποτέλεσε πρωτίστως προϊόν παρατήρησης, ή έστω καταγραφής σε βιβλία φυσικής ιστορίας. Πολύ αργότερα, αυτές οι καταγραφές μεταφέρθηκαν στη θρησκευτική και λαογραφική παράδοση, όπου και άρχισε να κτίζεται ο «μύθος» του μονόκερου, τουλάχιστον στη Δύση. Το μόνο σίγουρο είναι πως ακόμα και σήμερα, συνεχίζει να συναρπάζει μικρούς και μεγάλους. Όπως και στα σχετικά άρθρα για τις Κουκουβάγιες και τα Ελάφια (που μάλιστα συνδέονται και με τον μονόκερω σαν σύμβολο), έτσι και σε αυτό το άρθρο θα κάνουμε μια ανάλυση της προέλευσης, του συμβολισμού, και της σημασίας του αρχετύπου, αλλά θα αναφέρουμε και διάφορους «διάσημους», αν θέλετε, μονόκερους που συναντούνται στο Φανταστικό.
Προέλευση
Οι πρώτες αναφορές σχετικά με το πλάσμα ονόματι μονόκερως, χρονολογούνται κάπου στο 400 π.Χ., από τον Κτησία, Έλληνα ιστορικό και θεραπευτή, ο οποίος κατέγραψε στο βιβλίο του Ινδικά, τις περιγραφές από διηγήσεις περιπλανώμενων ταξιδιωτών στην Περσία, όπου βρισκόταν: Επρόκειτο για ταχύτατους, άγριους γαϊδάρους, που απαντιόνταν στα βασίλεια της Ινδίας. Ήταν μεγάλοι σαν άλογα, είχαν λευκά σώματα, πιθανώς κόκκινα κεφάλια και σκούρα μπλε μάτια· και ένα κέρατο στο μέτωπό τους, περίπου έναν πήχη και μισό σε μήκος (σχεδόν 1 μέτρο). Το κέρατό τους ήταν χρώματος λευκού, μαύρου και κόκκινου και τα ζώα αυτά ήταν τόσο γοργά και δυνατά, που κανένα πλάσμα, ούτε άλογο ούτε τίποτε άλλο δεν μπορούσε να τα ξεπεράσει. Ο Αριστοτέλης, επηρεασμένος από τον Κτησία, αναφέρει δύο μονοκέρατα ζώα, το Oryx (είδος αντιλόπης) και τον αποκαλούμενο Ινδικό Γάιδαρο. Ο Στράβωνας αναφέρει ότι στον Καύκασο υπήρχαν άλογα με ένα κέρατο και κεφάλι που προσομοίαζε με ελάφι. Ο Κοσμάς Ινδικοπλεύστης κατά τον 6ο αιώνα π. Χ., αναφέρει στην Κοσμογραφία του τον μονόκερω μετά από μελέτη κάποιων μπρούτζινων αγαλματιδίων στην αυλή του βασιλιά της Αιθιοπίας, ως άγριο θηρίο που είναι αδύνατον να το αιχμαλωτίσει κανείς ζωντανό, και που η δύναμή του επικεντρώνεται στο κέρατο που έχει στο μέτωπό του. Σε σφραγίδες που συνδέονται με τον πολιτισμό Harappan των βορειοδυτικών περιοχών της Νότιας Ασίας (σημερινό βορειοανατολικό Αφγανιστάν έως το Πακιστάν και νοτιοδυτική Ινδία –τότε γνωστή ως Κοιλάδα Indus) κατά την Εποχή του Μπρούντζου (3300 – 1300 π.Χ., με ακμή μεταξύ 2600 – 1900 π.Χ.), βρέθηκαν αναπαραστάσεις ζώων με ένα κέρατο που ώθησαν τους μετέπειτα μελετητές στην πεποίθηση ότι πρόκειται για μονόκερω, περιγράφοντας το ζώο ως άγριο και γεμάτο ζωτικότητα, αλλά που θα μπορούσε εξίσου να πρόκειται για ταύρο σε τέλειο προφίλ. Οι σφραγίδες αυτές χρησιμοποιούνταν συχνά την εποχή τους ως σύμβολο αριστοκρατικής καταγωγής.
Regilla ⚜ Domenico Zampieri, Girl with a Unicorn, c. 1604–05, fresco in Palazzo Farnese, Rome, after a design by Annibale Carracci.
