01/10/2026
Giải mã kỹ thuật chế tác thạp đồng Đông Sơn
Kỹ thuật chế tác thạp đồng – một trong những loại hình hiện vật tiêu biểu nhất của văn hóa Đông Sơn – vẫn luôn là một ẩn số lớn đối với giới khảo cổ. Để giải đáp những câu hỏi về cấu trúc khuôn, phương thức ghép hay hệ thống rót đồng, Viện Khảo cổ học đang từng bước đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu thực nghiệm. Tiêu biểu trong năm 2026 là dự án thực nghiệm đúc thạp đồng Hợp Minh và thạp Đào Thịnh I do ThS. Nguyễn Thơ Đình làm chủ nhiệm.
Quá trình nghiên cứu không bắt đầu ngay tại lò đúc mà đi từ việc khảo sát tỉ mỉ 51 thạp đồng Đông Sơn nguyên bản. Nhóm nghiên cứu đã đối chiếu các dấu vết kỹ thuật và đi đến một nhận định quan trọng: phần đáy và thân thạp đồng Đông Sơn nhiều khả năng được đúc liền khối, hoàn toàn không có dấu vết của đường hàn ghép. Giả thuyết này đã trở thành kim chỉ nam cho các phương án thiết kế khuôn sau đó.
Dựa trên nền tảng khảo sát, nhóm tiến hành đúc thực nghiệm phiên bản thạp đồng Hợp Minh bằng phương án "khuôn ba mang". Quá trình nấu chảy và rót hợp kim đã mang lại những bài học vô giá ngoài thực địa. Cụ thể, khi nhận thấy hợp kim nấu chảy có độ loãng quá cao, nhóm đã lập tức linh hoạt điều chỉnh bằng cách bổ sung 1,5 kg đồng dây ngay trước khi rót.
Kết quả thu được rất khả quan: Sản phẩm thạp đúc ra có khối lượng khoảng 23 kg, độ dày thành thạp đạt chuẩn từ 2,5 - 3,5 mm. Khâu xử lý sự cố hợp kim đã cung cấp thêm một hệ dữ liệu thực chứng cực kỳ quan trọng về đặc tính vật liệu mà thợ đúc Đông Sơn xưa có thể đã đối mặt.
Sau thành công bước đầu, nhóm nghiên cứu đang đối mặt với thử thách phức tạp hơn: thực nghiệm đúc thạp Đào Thịnh I. Với chiều cao lên tới 81 cm và khối lượng khoảng 76 kg, đây là một bài toán kỹ thuật khổng lồ.
Điểm hóc búa nhất của thạp Đào Thịnh I nằm ở các khối tượng nổi ba chiều trên nắp thạp. Để giải quyết, nhóm hiện đang song song thử nghiệm 4 giả thuyết kỹ thuật khác nhau, trong đó trọng tâm là phương pháp đúc bằng "khuôn thoát sáp". Từng khâu tạo khuôn, làm con kê đang được thử nghiệm cẩn trọng để nhận diện chính xác chuỗi thao tác mà người xưa đã áp dụng.
Nguồn: Viện Khảo cổ
