09/03/2026
Bài 2 - Chắc 99,99% Kiến trúc sư chưa rõ vì sao mình từng phải thi vẽ đầu tượng thạch cao, tĩnh vật.
Thì nên đọc bài này.
Kiến trúc, trong suốt lịch sử phát triển của nhân loại, luôn tồn tại ở điểm giao thoa tinh tế và phức tạp giữa nghệ thuật thị giác và khoa học kỹ thuật. Việc đào tạo một kiến trúc sư không chỉ đòi hỏi sự am hiểu sâu rộng về kết cấu học, vật liệu xây dựng, hay các nguyên lý toán học ứng dụng, mà còn yêu cầu một nền tảng tư duy thẩm mỹ không gian.
Tại Việt Nam, cũng như tại nhiều quốc gia có bề dày truyền thống giáo dục kiến trúc lâu đời, kỳ thi tuyển sinh vào các trường đại học chuyên ngành kiến trúc luôn duy trì một yêu cầu bắt buộc và bất di bất dịch: bài thi vẽ đầu tượng thạch cao hoặc vẽ tĩnh vật.
Vì sao vậy?
Để hiểu rõ tại sao một bản sao thạch cao lại trở thành mẫu vật chuẩn mực mang tính toàn cầu trong đào tạo kiến trúc, cần phải khảo cứu lịch từ thời kỳ Phục hưng tại Ý và sau đó là tại Pháp.
Các học viện nghệ thuật đầu tiên trên thế giới, tiêu biểu như Accademia del Disegno do Cosimo I de' Medici thành lập tại Florence vào năm 1563 và Accademia di San Luca được mở cửa tại Rome vào năm 1577, đã thiết lập một hệ thống giáo dục bài bản, mang tính cách mạng nhằm thay thế cho hệ thống truyền nghề phường hội mang tính cục bộ và khép kín của thời kỳ Trung Cổ.
Tại các học viện tiên phong này, sinh viên phải trải qua quá trình rèn luyện kỹ năng khắc họa hình dáng con người thông qua việc vẽ lại các tác phẩm điêu khắc cổ đại trước khi họ được phép bước vào các lớp vẽ người mẫu thật. Mục tiêu tối thượng của phương pháp sư phạm này là giúp người học nội tâm hóa được "tỷ lệ vàng" và các quy chuẩn thẩm mỹ lý tưởng của nền nghệ thuật Hy Lạp- La Mã cổ đại, từ đó thiết lập một nhãn quan không gian chuẩn mực trước khi kiến tạo các công trình thực tế.
Tại Anh quốc, mô hình này được áp dụng khi Royal Academy Schools mở cửa vào tháng 1 năm 1769. Là cơ sở giáo dục nghệ thuật chính quy đầu tiên ở Anh, trường đã áp dụng toàn bộ hệ thống sư phạm từ Ý và Pháp, bao gồm việc sưu tập các bản sao thạch cao của điêu khắc Hy Lạp, La Mã và Phục hưng (như cánh cửa nhà rửa tội của Ghiberti) để phục vụ giảng dạy. Mặc dù sinh viên hội họa và điêu khắc tập trung vào việc vẽ toàn thân người, Royal Academy đã có những "nhượng bộ" mang tính đặc thù cho ngành kiến trúc là vẽ mẫu thạch cao.
Mặc dù việc vẽ thạch cao đã tồn tại từ trước, nhưng sự kiện đánh dấu việc áp dụng trực tiếp bài thi vẽ đầu tượng thạch cao và chi tiết trang trí vào kỳ thi tuyển sinh đầu vào chuyên biệt cho ngành kiến trúc lại bắt nguồn từ nước Pháp. Cụ thể, mô hình này được khai sinh tại École nationale supérieure des Beaux-Arts ở thủ đô Paris. Lịch sử đã chứng minh rằng đây chính là ngôi trường - và Pháp là quốc gia - đã khởi xướng phương pháp tuyển sinh bằng môn hình họa thạch cao, tạo ra một tiêu chuẩn giáo dục ảnh hưởng đến toàn thế giới.
Hệ thống đào tạo kiến trúc tại Việt Nam hiện đại không phát triển một cách tự phát hay ngẫu nhiên, mà là kết quả của một quá trình giao thoa văn hóa đặc thù. Quá trình này chịu ảnh hưởng sâu sắc từ hai hệ thống tư tưởng nghệ thuật hàn lâm bậc nhất thế giới qua hai thời kỳ lịch sử: hệ thống Beaux- Arts của Cộng hòa Pháp và sau đó là Chủ nghĩa Học thuật của Liên bang Xô Viết.
Chính vì hệ thống kiến thức được xây dựng trên một di sản đồ sộ và khoa học như vậy, truyền thống thi vẽ đầu tượng thạch cao và tĩnh vật vẫn tiếp tục được củng cố và coi là yếu tố để đo lường năng lực cốt lõi đầu vào của sinh viên kiến trúc.
Dù bây giờ có rất nhiều phương pháp, công cụ…mang tính công nghệ có thể dùng để giải quyết công việc của kiến trúc sư thì việc tự tay vẽ lên vẫn là phương pháp phát triển tư duy nền tảng và sâu sắc nhất với các bạn sinh viên. Còn lại, các bạn ấy có cả cuộc đời để học thêm những thứ khác sau ( học mãi không hết luôn).
